برای چیدن تخته نرد، هر بازیکن ۱۵ مهرهی همرنگ دارد و آنها را در چهار خانه میچیند: ۲ مهره در خانهی ۲۴، ۵ مهره در خانهی ۱۳، ۳ مهره در خانهی ۸ و ۵ مهره در خانهی ۶. هر بازیکن شمارهی خانهها را از خانهی خودی خودش میشمارد، پس چیدمان حریف دقیقاً قرینهی چیدمان شماست و مهرههای دو طرف در جهت مخالف هم حرکت میکنند. در این راهنما چیدمان تخته نرد را با عکس و مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم، شمارهگذاری خانهها و جهت حرکت مهرهها را نشان میدهیم و اشتباههایی را که هنگام چیدن مهرهها زیاد پیش میآید مرور میکنیم.
چیدمان تخته نرد در یک نگاه
تصویر زیر چینش کامل تخته نرد را در شروع بازی نشان میدهد. شمارهی خانهها از دید بازیکن سفید نوشته شده و مهرههای سیاه همان چیدمان را از سمت مقابل دارند:

| خانه (از دید هر بازیکن) | تعداد مهره | کجای تخته است؟ |
|---|---|---|
| ۲۴ | ۲ | دورترین خانه؛ گوشهی تخته در خانهی خودی حریف |
| ۱۳ | ۵ | گوشهی دیگرِ سمت حریف، در زمین بیرونی او |
| ۸ | ۳ | زمین بیرونی خودتان؛ دومین خانه از بار |
| ۶ | ۵ | خانهی خودی خودتان؛ اولین خانه کنار بار |
| جمع | ۱۵ | همهی مهرههای یک بازیکن |
یک ست کامل تخته نرد ۳۰ مهره دارد؛ ۱۵ مهره برای هر بازیکن در دو رنگ. برای بازی دو تاس هم لازم است. در مسابقههای رسمی هر بازیکن دو تاس و یک لیوان تاس دارد و یک تاس دوبل (Doubling Cube) هم کنار تخته گذاشته میشود که در چیدمان مهرهها نقشی ندارد.
پیش از چیدن مهرهها؛ تخته، خانهها و شمارهها
تخته نرد ۲۴ خانهی مثلثی دارد که در چهار بخش ششتایی قرار گرفتهاند. نوار وسط تخته که دو نیمه را از هم جدا میکند «بار» نام دارد؛ مهرهای که حریف آن را بزند روی بار میرود و باید دوباره وارد بازی شود. چهار بخش تخته از دید هر بازیکن اینهاست:
- خانهی خودی (Home Board): خانههای ۱ تا ۶ در ربع نزدیک به شما. هدف بازی رساندن همهی مهرهها به همین بخش و بعد خارج کردن آنهاست.
- زمین بیرونی (Outer Board): خانههای ۷ تا ۱۲، ربع دیگرِ سمت خودتان.
- زمین بیرونی حریف: خانههای ۱۳ تا ۱۸ از دید شما.
- خانهی خودی حریف: خانههای ۱۹ تا ۲۴ از دید شما؛ خانهی ۲۴ دورترین خانه از خانهی خودی شماست.
شمارهها روی خود تخته نوشته نشدهاند و هر بازیکن خانهها را از دید خودش میشمارد. خانهی ۱ شما همان خانهی ۲۴ حریف است و خانهی ۶ شما خانهی ۱۹ او؛ یعنی جمع شمارهی هر خانه از دید دو بازیکن همیشه ۲۵ میشود. با همین قاعدهی ساده جای مهرههای حریف را هم بدون اشتباه پیدا میکنید.
نحوه چیدن تخته نرد مرحلهبهمرحله
طرز چیدن تخته نرد برای هر دو بازیکن یکسان است. تخته را باز کنید و بین دو بازیکن بگذارید، طوری که لبهی بلند آن روبهروی هر بازیکن باشد. هر بازیکن خانهی خودیاش را در ربع نزدیک به خودش در نظر میگیرد و بعد با ۱۵ مهرهی خودش این چهار مرحله را انجام میدهد:

مرحلهی ۱: دو مهره در خانهی ۲۴
دو مهره را در دورترین خانه از خانهی خودیتان بگذارید؛ یعنی در گوشهی تخته و داخل خانهی خودی حریف. اگر خانهی خودی شما در سمت راستِ نزدیک به شماست، خانهی ۲۴ گوشهی سمت راستِ دور است. این دو مهره عقبترین مهرههای شما هستند و طولانیترین مسیر را تا خانه دارند.
مرحلهی ۲: پنج مهره در خانهی ۱۳
پنج مهره را در گوشهی دیگرِ همان سمتِ دور تخته بچینید. خانهی ۱۳ در زمین بیرونی حریف و چسبیده به لبهی تخته است و در منابع انگلیسی به آن «مید پوینت» (Mid-point) هم میگویند.
مرحلهی ۳: سه مهره در خانهی ۸
حالا سراغ نیمهی نزدیک به خودتان بیایید و سه مهره را در خانهی ۸ بگذارید؛ دومین خانه از بار در زمین بیرونی خودتان. خانهی ۷، که درست کنار بار است، در شروع بازی خالی میماند.
مرحلهی ۴: پنج مهره در خانهی ۶
پنج مهرهی آخر را در خانهی ۶ بگذارید؛ اولین خانهی خانهی خودی شما که کنار بار قرار دارد. حالا هر ۱۵ مهرهی شما سر جایشان هستند: ۲ + ۵ + ۳ + ۵ = ۱۵.
حریف هم همین چهار مرحله را با مهرههای خودش و از دید خودش انجام میدهد. یک راه ساده برای کنترل چیدمان: هر گروه از مهرههای شما باید درست روبهروی گروه همشمارهی حریف باشد؛ ۶ روبهروی ۶، ۸ روبهروی ۸، ۱۳ روبهروی ۱۳ و ۲۴ روبهروی ۲۴، و تعداد مهرههای هر جفت هم برابر است.
جهت حرکت مهرهها بعد از چیدن
هر بازیکن مهرههایش را از خانهی ۲۴ به سمت خانهی ۱ حرکت میدهد؛ یعنی از خانهی خودی حریف، از کنار زمینهای بیرونی، به خانهی خودی خودش. چون شمارهها برای دو بازیکن برعکس است، مهرههای دو طرف همیشه در جهت مخالف هم حرکت میکنند و در مسیر به هم میرسند. در تصویر چیدمان، مهرههای سفید خلاف جهت عقربههای ساعت و مهرههای سیاه در جهت عقربههای ساعت حرکت میکنند.
قوانین حرکت، زدن مهرهی حریف و برگرداندن مهره از بار را در راهنمای بازی تخته نرد آنلاین کامل توضیح دادهایم.
خانهی خودی سمت راست باشد یا چپ؟

قانون بازی تعیین نمیکند خانهی خودی سمت راست شما باشد یا سمت چپ؛ کافی است خانهی خودی دو بازیکن در یک سمت تخته و روبهروی هم باشد. اگر خانهی خودی را سمت چپ بگذارید، کل چیدمان قرینهی آینهای تصویر اول میشود و مهرههای شما در جهت عقربههای ساعت حرکت میکنند. در بیشتر راهنماها خانهی خودی بازیکن پایین و سمت راست نشان داده میشود، اما این دو چیدمان از نظر بازی هیچ فرقی با هم ندارند.
اشتباههای رایج در چیدن تخته نرد
- جابهجا گذاشتن خانههای ۸ و ۱۳: سه مهره در خانهی ۱۳ و پنج مهره در خانهی ۸ اشتباه است. ستون پنجتایی همیشه در خانهی دورتر، یعنی ۱۳، قرار میگیرد.
- چیدن پنج مهره در خانهی ۷ بهجای ۶: خانهی ۷ در زمین بیرونی و کنار بار است و در شروع بازی خالی میماند.
- گذاشتن مهرههای عقب در سمت خودتان: دو مهرهی خانهی ۲۴ باید در خانهی خودی حریف باشند، نه در گوشهی سمت شما.
- روبهرو نبودن خانههای خودی: اگر خانهی خودی دو بازیکن در یک سمت تخته نباشد، مهرهها در یک جهت حرکت میکنند و چیدمان از اساس اشتباه است.
- کم یا زیاد بودن مهرهها: پیش از شروع بشمارید که هر بازیکن دقیقاً ۱۵ مهره روی تخته دارد.
چیدمان نارده یا نرد روسی چه فرقی دارد؟
در نارده یا نرد بلند (Long Nardy)، که در روسیه و کشورهای قفقاز رایج است، چیدمان کاملاً فرق میکند: هر بازیکن هر ۱۵ مهرهاش را در یک خانه، یعنی خانهی سمت راستِ ردیف دور، میگذارد و مهرههای دو بازیکن از دو گوشهی قطری تخته شروع میکنند. در این بازی هر دو بازیکن در یک جهت حرکت میکنند و یک مهرهی تنها هم خانه را برای حریف میبندد، پس زدن مهره وجود ندارد. تخته نردی که در ایران بازی میشود همان چیدمان ۲، ۵، ۳ و ۵ مهرهای است که در این راهنما توضیح دادیم.
بعد از چیدن؛ چه کسی بازی را شروع میکند؟
وقتی هر دو بازیکن مهرههایشان را چیدند، هر کدام یک تاس میاندازد. کسی که عدد بزرگتری بیاورد بازی را شروع میکند و اولین حرکتش را با همان دو عددی انجام میدهد که روی دو تاس آمده است؛ اگر دو عدد برابر باشند، دوباره تاس ریخته میشود. از آن به بعد، بازیکنان به نوبت هر دو تاس را میاندازند و مهرهها را به سمت خانهی خودی جلو میبرند.
تخته نرد آنلاین و شرط بندی روی تخته نرد
در اپلیکیشنها و سایتهای تخته نرد آنلاین، چیدمان مهرهها را خود نرمافزار انجام میدهد و در بسیاری از آنها میتوانید سمت خانهی خودی یا جهت حرکت را در تنظیمات عوض کنید. برای تمرین چیدمان و حرکت مهرهها، نسخهی رایگان و بدون پول این برنامهها کافی است.
بعضی سایتها تخته نرد را با پول واقعی و در برابر بازیکنان دیگر برگزار میکنند و معمولاً از هر بازی کمیسیون برمیدارند. نکتههای انتخاب و ریسکهای این سایتها را در راهنمای سایت شرط بندی تخته نرد نوشتهایم. بدانید که شرط بندی با پول در ایران جرم است و در بازی پولی، مهارت هم جلوی باخت در تاسهای بد را نمیگیرد؛ اگر بازی میکنید، فقط با مبلغی بازی کنید که از دست دادنش مشکلی ایجاد نکند و راهنمای بازی مسئولانه را هم بخوانید.
تاریخچهی کوتاه نرد
نرد از قدیمیترین بازیهای تختهای جهان است. در شهر سوختهی سیستان صفحهی بازیای همراه با مهره پیدا شده که قدمتش حدود ۵ هزار سال تخمین زده میشود و آن را از نیاکان نرد میدانند. در ادبیات فارسی هم شاهنامهی فردوسی ساختن نرد را به بزرگمهر، وزیر انوشیروان، نسبت میدهد. چیدمان ۱۵ مهرهای امروز شکل استانداردشدهی بازی است و در مسابقههای بینالمللی تخته نرد هم همین چیدمان به کار میرود.
جمعبندی
برای چیدمان تخته نرد کافی است این چهار عدد را به خاطر بسپارید: ۲ مهره در خانهی ۲۴، ۵ مهره در خانهی ۱۳، ۳ مهره در خانهی ۸ و ۵ مهره در خانهی ۶. حریف همین چیدمان را از سمت خودش میسازد، طوری که هر گروه از مهرههای شما روبهروی گروه همشمارهی او باشد. خانهی خودی میتواند سمت راست یا چپ باشد؛ فقط دو بازیکن باید خانهی خودی را در یک سمت تخته و روبهروی هم بگذارند. بعد از چیدن، با یک تاس شروعکننده را مشخص کنید و بازی را آغاز کنید.
سایتهایی که تخته نرد دارند
سوالات متداول
تخته نرد چند مهره دارد؟
یک ست تخته نرد ۳۰ مهره دارد؛ ۱۵ مهره برای هر بازیکن در دو رنگ. در شروع بازی همهی این ۳۰ مهره روی تخته چیده میشوند.
ترتیب چیدن مهرههای تخته نرد چیست؟
از دید هر بازیکن: ۲ مهره در خانهی ۲۴، ۵ مهره در خانهی ۱۳، ۳ مهره در خانهی ۸ و ۵ مهره در خانهی ۶. چیدمان حریف قرینهی چیدمان شماست.
خانهی ۲۴ در تخته نرد کجاست؟
دورترین خانه از خانهی خودی شما؛ یعنی گوشهی تخته در خانهی خودی حریف. همین خانه از دید حریف خانهی ۱ است.
اگر خانهی خودی سمت چپ باشد، چیدمان فرق میکند؟
نه؛ تعداد مهرهها و شمارهی خانهها همان است و فقط کل چیدمان قرینهی آینهای میشود. در این حالت مهرههای شما در جهت عقربههای ساعت حرکت میکنند.
مهرهها در تخته نرد به کدام سمت حرکت میکنند؟
هر بازیکن مهرههایش را از خانهی ۲۴ به سمت خانهی ۱، یعنی به خانهی خودی خودش، حرکت میدهد؛ برای همین مهرههای دو بازیکن همیشه در جهت مخالف هم حرکت میکنند.



